Anaximander

Anaximander werd in 610 v.d.g.j. geboren in Milete, twintig jaar na zijn leermeester Thales, van wie hij mogelijk familie was. Hijzelf zou de leermeester van Anaximenes en Anaxagoras worden.

Anaximander als uitvinder

Anaximander is de auteur van wat vermoedelijk de eerste wereldkaart was. Dit was een belangrijke innovatie voor het handelscentrum Milete.

Anaximander zou daarnaast de gnomon hebben uitgevonden: de zonnewijzer. Ook wordt van hem beweerd dat hij een aardbeving in de buurt van Sparta zou hebben voorspeld. Hij zou een van de 1500 Griekse koloniën hebben gesticht, te weten Apollonia aan de Zwarte Zee, als eerbetoon aan de god Apollo.

Filosofie van Anaximander

Verder weten we eigenlijk bar weinig van Anaximander.  Hij schreef de werken ´Over de natuur´, ´De omtrek van de aarde’ en ´Over de vaste sterren, maar geen van deze werken is bewaard gebleven. We moeten het doen met 4 fragmenten uit het werken van Anaximander, die ook nog eens uiterst cryptisch zijn.

Wat wij daaruit begrijpen, is dat Anaximander in de zoektocht naar de oorsprong aller dingen in zekere zin verder ging dan zijn leermeester Thales. Die had beweerd dat water de meest fundamentele stof was. Anaximander gooide het echter op de zogeheten stof ´apeiron´. Hieruit zou alles voort zijn gekomen, dus ook de elementen water, aarde, lucht en vuur. Alleen het apeiron zou de tegenstellingen tussen deze elementen kunnen verklaren.

Deze elementen werden door Anaximander gezien als een soort goden, die elkaar ongerechtigheid aan konden doen. Water trad vuur bijvoorbeeld binnen – en apeiron zorgde ervoor dat geen element de overhand over de andere kreeg.

Kosmologie van Anaximander

Plutarchus citeert Anaximander over de oorsprong van het universum:

´Hij zegt dat zich uit het Eeuwige het Warme en het Koude hebben losgemaakt, en dat een Ring van vuur de lucht die de aarde omgaf omvatte, zoals schors een boom; toen deze Ring uit elkaar spatte en in een aantal cirkels uiteen viel, vormden zich de Zon, de Maan en de Hemellichamen.´

Uit het apeiron kwamen dus het Warme en het Koude voort, die het Droge en het Vochtige voortbrachten. Het Warme dreef af naar de periferie en het Koude naar het centrum, zoals ook vonken van een vuurtje naar boven opstijgen.

Anaximander stelde de aarde voor als het centrum van het universum. Daaromheen draaiden reusachtige wielen. In deze wielen zaten gaten, waardoorheen wij het licht van het daarbuiten branden vuur kunnen zien. Het wiel van de Zon had een diameter van 27 keer dat van de Aard; de Maan kende een kleiner wiel van 19 keer de diameter van de Aarde.

Anaximander probeerde dus voor het eerst een meetkundige model van de kosmos te maken. Dat maakt hem de founding father van de natuurwetenschappen.

Dat Anaximander een fundamentele stof onderscheidde en een concept van noodzakelijkheid en oneindigheid vormde, maakte hem ook van verdienste voor de voortgang van de filosofie. Onder andere Plato en Augustinus zouden beïnvloed raken door zijn concept van apeiron als de oerchaos.

Anaximander: pionier van Darwin’s evolutietheorie

Tot slot is een opvallend feit dat Anaximander overtuigd was dat de mens eens schubben had en in water leefde. Het gaat misschien wat ver om hem als een voorloper van Darwin aan te wijzen, maar Anaximander zou zich toch echt wel een beetje zelfgenoegzaam mogen voelen met oog op ons huidig wetenschappelijk paradigma. De mens was in zijn opvatting immers toch echt geëvolueerd en daarin heeft hij gelijk gekregen.