Onderzoek: Godslastering in de wereld • Het Secularisme Instituut

Onderzoek: Godslasteringswetten wereldwijd

Religie speelt in vrijwel iedere cultuur een grote rol. Belediging van een godheid, van een profeet of heilige; het bekritiseren van een religieus idee, gebruik  of sentiment – deze zaken zijn in veel delen van de wereld strafbaar. Het Secularisme Instituut wil inzichtelijk maken waar je wat, wél en niet mag zeggen; en doet onderzoek naar de actuele stand van de godslasteringswetten in de wereld. Het – voorlopig – resultaat van dit onderzoek is tot stand gekomen door de lokale wetten erop na te slaan en door bij te blijven met internationale rapporten van bijvoorbeeld het IHUE en USCIRF.

Wij werken er hard aan om deze pagina up-to-date te houden en uit te breiden. Toch kan het zo zijn dat wegens de grote hoeveelheid informatie en onze bezetting verouderde informatie op deze pagina aanwezig is. De wereld is continu in beweging, óók op het gebied van de godslasteringswetten. Zo is in de loop van dit onderzoek de godslasteringswetgeving in Canada afgeschaft, terwijl er ook een ‘anti islamophobia’ motie is aangenomen in het Canadese parlement. Mocht er onverhoopt verouderde informatie op deze pagina staan en je bent hiervan op de hoogte, stellen wij het zeer op prijs dat je ons hiervan met bronvermelding op de hoogte stelt via het contactformulier.

Afghanistan

Afghanistan is een islamitisch land waar godslastering bestraft kan worden met de galg.

Algerije

In Algerije is de islam de staatsgodsdienst. Het strafrecht en niet de sharia wordt er hoofdzakelijk gebruikt om godslastering te bestrijden. Toch zijn er enkele arrestaties verricht bij mensen die niet vastten tijdens de Ramadan, alhoewel dit niet strafbaar is gesteld bij wet. Op godslastering in Algerije staat vijf jaar cel en een geldboete van tienduizend euro.

Sinds 2006 staat hangt deze boete en gevangenisstraf ook boven het hoofd van niet-moslims die zieltjes winnen in Algerije.

Amerika

Godslastering is op federaal niveau niet strafbaar in de VS, maar in veel Amerikaanse deelstaten gelden wel degelijk wetten die niet-religieuzen benadelen. Te denken valt aan de eis in een God te geloven wanneer je een publieke functie wilt bekleden. Ook biedt bijvoorbeeld sectie 3A1.1 van de veroordelingsrichtlijnen van de Verenigde Staten extra bescherming aan religie. In de zaak Joseph Burstyn tegen Wilson werd in 1952 beslecht dat heiligschennis niet mag worden gecensureerd.

Andorra

Andorra is geen seculier land: de bisschop van Urgell is automatisch één van de twee prinsen van Andorra. De katholieke kerk geniet er dan ook heel veel privileges. Zo worden katholieke priesters door de staat betaald, zijn organen van de kerk “volledig rechtsbevoegd” en mogen zij legaal handelen “in overeenstemming met hun eigen regels”. Publiekelijk en opzettelijk, serieus beledigen van een religieuze groep wordt in artikel 339 van het Wetboek van Strafrecht van Andorra strafbaar gesteld met een gevangenisstraf. De Grondwet beschermt daarentegen wel de vrijheid van meningsuiting.

Antigua en Barbuda

Antigua en Barbuda is in principe een seculiere parlementaire democratie. Ondanks de seculiere grondwet geeft de huidige regering volgens het IHUE rapport een voorkeursbehandeling aan Antiguaanse Raad van Christenen. Godslastering wordt strafbaar gesteld in lid 9 van de “Kleine Overtredingenwet” van Antigua en Barbuda. Er staat een boete op van 500 dollar of een gevangenisstraf van maximaal 1 maand.

Australië

In Australië zijn in 1995 alle nationale wetgevingen geschrapt die godslastering strafbaar stelden. De laatste ons bekende nationale veroordeling was dan ook in 1919. Australië kent echter verschillen in wetgeving op lokaal niveau. In drie staten in Australië is godslastering dan ook nog strafbaar. Deze staten zijn Tasmanië, Queensland en Victoria. De wet uit Victoria van 2001 is meermaals gebruikt om religieus kritiek te veroordelen.

Bangladesh

In Bangladesh kun je in de gevangenis belanden voor godslastering. Islamitische groepen als Hefajat-e Islam proberen echter ook de doodstraf bij wet geregeld te krijgen. In 2013 sprak de toenmalige premier zich echter tegen deze doodstraf uit. De huidige wet bood volgens haar al voldoende ruimte om godslastering te vervolgen.

Brazilië

Artikel 208 van het Braziliaanse wetboek van Strafrecht stelt godslastering strafbaar met een boete, of een gevangenis van ten minste 1 maand tot maximaal een jaar. De wet is nog niet gebruikt, alhoewel het Braziliaanse gerechtshof in 2013 wel is gezwicht voor de druk om Google te gelasten een filmpje van Youtube te halen dat door moslims als beledigend werd ervaren.

Canada

‘Blasphemous libel’ of ‘godslasterlijke smaad’ komt oorspronkelijk uit het Engelse gewoonterecht. Nu is het nog in de Canadese staat genesteld. Dat is terug te vinden in artikel 296 van het Canadese Wetboek van Strafrecht. Godslastering wordt daar strafbaar gesteld met een gevangenisstraf van ten hoogste 2 jaar. Wel is er het voorbehoud dat netjes verwoordde meningen niet strafbaar kunnen worden gesteld. Op dit moment wordt de wet in Canada herzien. Mogelijk zal deze dus in de toekomst worden afgeschaft.

China

China heeft geen godslasteringswetten die ons bekend zijn. Wel lijkt de Chinese overheid een luisterend oor te bieden aan haar moslim bevolking. Zo werden in 1989 de auteurs van een boek gearresteerd, die de islam beledigden; verbood de Chinese overheid in aanloop naar ‘het jaar van het varken’ in 2007 afbeeldingen van varkens om rekening te houden met de islamitische minderheid; en reageerde de Chinese (staats)media na de aanslag op Charlie Hebdo in 2015 fel op de cartoonisten. Het zou een vergelding zijn voor het aanzetten op een botsen der beschavingen.

Egypte

In Egypte wordt godslastering bestraft met een gevangenisstraf van minimaal 6 maanden en maximaal 5 jaar, bij gratie van artikel 89f van het Egyptische Wetboek van Strafrecht. Alternatief kan een geldboete van 500 tot duizend pond worden opgelegd.

Finland

In het Finse Wetboek van Strafrecht (sectie 10, hoofdstuk 17) wordt publieke godslastering strafbaar gesteld. In 1914, 1917, 1965, 1970, and 1998 zijn vergeefse pogingen gedaan dit artikel af te schaffen. Het  godslasteringsartikel heeft tot een aantal vervolgingen en boetes geleid. In 1964 gebeurde dit met de Finse schrijver Hannu Salama, in 1969 trof de kunstenaar Harro Koskinen dit lot en in 2008 werd de latere parlementariër Jussi Halla-aho ook beboet voor een blogbericht waarin hij zich kritisch over de islam uitliet.

Frankrijk

Godslastering is in Frankrijk, het land van de ‘laïcité’ niet strafbaar. Alhoewel er in Elzas-Lotharingen nog een wet op godslastering bestond als erfenis aan de tijden dat het deel uitmaakte van het Duitse Rijk, is deze wet in januari 2017 als slotstuk afgeschaft. Godslastering heeft in Frankrijk wel een turbulente geschiedenis doorgemaakt. Zo werd de strafbaarstelling van godslastering in de 13e eeuw ingevoerd, afgeschaft in 1789, in aangepaste versie weer ingevoerd in 1825, maar vijf jaar daarna (1830) weer afgeschaft. In 1905 werd het secularisme stevig verankerd door ‘la loi de séparation des eglises et de l’etat’, de wet over de scheiding van kerk en staat. Toch kun je zelfs in Frankrijk niet zomaar alles zeggen. Mede wegens de Europese wetgeving (EVRM) blijft religie een heikel punt. Brigitte Bardot, die meermaals is vervolgd en beboet wegens haar kritiek op de onverdoofde slacht, heeft dat aan den lijve ondervonden.

Denemarken

In Denemarken is op 7 juni 2017 de wet op godslastering afgeschaft! 75 parlementariërs stemden vóór en 27 stemden tegen. De wet stelde godslastering – breed geformuleerd – strafbaar met 4 maanden gevangenisstraf.

Na de Deense Cartoonaffaire in 2005 raakte de wet in opspraak. De toenmalige regering besloot echter om niet tot afschaffing over te gaan. 

In 2015 werd een rapport opgesteld over de mogelijke manieren waarop de wet gebruikt kan worden. Omdat o.a. het verbranden van boeken strafbaar wordt gesteld, vond de adviescommissie dat de wet een positieve werking had.

Toen in 2017 een Deense burger een koran verbrandde, werd de wet, die sinds 1946 niet meer gebruikt was, dan ook weer van stal gehaald. Bij zowel links als rechts in het parlement stuitte dit echter op verzet. Een voorstel om de wet op godslastering af te schaffen haalde het kort daarop, vlak voor de veroordeling plaats zou vinden.

Duitsland

In Duitsland staat er een gevangenisstraf van 3 jaar op godslastering. Dan gaat het om ‘laster ten opzichte van een religieuze denominatie, religieuze of wereldbeschouwelijke verenigingen’. Zowel de feitelijke inhoud van de levensovertuiging als de kerk of vereniging vallen onder deze wettelijke bescherming tegen kritiek, als de openbare orde erdoor wordt verstoord.  Godslastering wordt geregeld in het Duitse Wetboek van Strafrecht artikel 166.

 Filipijnen

In de Filipijnen staat op godslastering een gevangenis van minimaal 4 maanden en een dag; maximaal 6 maanden. Wanneer dit met bedreigingen of geweld gepaard gaat loopt dit op tot 6 jaar.

Griekenland

In Griekenland is godslastering strafbaar met een gevangenisstraf van ten hoogste 2 jaar. Opmerkelijk: wie publiekelijk een ‘gebrek aan respect voor het heilige’ vertoont, kan al voor 3 maanden in het gevang worden gezet. Artikel 198, 199 en 201 van het Griekse Wetboek van Strafrecht regelen de strafbaarstelling van godslastering. 

In Griekenland kunnen religieuze instellingen daarnaast rekenen op een subsidie van de staat.

Ondanks de wet op godslastering is in Griekenland wel de vrijheid van meningsuiting, geweten, religie, meningsuiting en vereniging van kracht.

Groot-Brittanië

Godslastering is strafbaar in Groot-Brittanië. De laatste vervolging was echter in 1977, toen Denis Lemon werd veroordeeld tot een boete van 500 pond en een voorwaardelijke gevangenisstraf van 9 maanden. Het scheelde niet veel, zei een rechter, of de gevangenisstraf was niet voorwaardelijk geweest. In 2008 is Godslastering afgeschaft in Engeland en in Wales.

Ierland

In Ierland is godslastering strafbaar met een boete van €25.000. De laatste veroordeling wegens godslastering was echter in 1855 en in 1999 werd de wet bestempeld als onverenigbaar met de grondwet. 

Mede daarom werd in 2010 een wet ingevoerd die godslastering weer strafbaar stelde. Daarmee is het katholieke Ierland het enige ontwikkelde land dat in deze eeuw een wet op godslastering heeft ingevoerd.

Grondwetsartikel 40 biedt daarvoor de basis: “The publication or utterance of blasphemous, seditious, or indecent matter is an offence which shall be punishable in accordance with law”. Deze wordt verder uitgewerkt in artikel 36 van de lasterwet, waar de hoogte van de boete beschreven staat.

In 2017 werd de wet tegen Stephan Fry gebruikt, na een optreden op televisie. Een substantieel gedeelte van de bevolking moet zich echter beledigd voelen wil de wet van toepassing zijn – en de openbaar aanklager kon niet genoeg beledigde mensen vinden.

De uitspraak van Stephan Fry? “I’d say, Bone cancer in children, what’s that about? How dare you create a world in which there is such misery? It’s not our fault? It’s not right. It’s utterly, utterly evil. Why should I respect a capricious, mean-minded, stupid god who creates a world which is so full of injustice and pain? … the god who created this universe, if it was created by god, is quite clearly a maniac, an utter maniac, totally selfish”

India

In India is godslastering strafbaar met een gevangenisstraf van ten hoogste 3 jaar, of een boete, of allebei. India kent vanuit haar eigen polytheïstische traditie het woord godslastering niet. Met de Britse veroveringen heeft godslastering en het strafbaar stellen daarvan echter zijn intrede in India gedaan. In 1927 werd sectie 295A van het Indiase Wetboek van Strafrecht ingevoerd, dat hoofdzakelijk fungeerde als bescherming voor christenen en moslims. Godslastering is in India alleen strafbaar als het opzettelijk en met kwade bedoelingen gebeurt. In het Britse systeem wordt dit voorbehoud niet gemaakt.

Het artikel ligt gevoelig in India en velen willen er vanaf. Die strijd blijft op dit moment gaande en er is een sterke tegenbeweging uit de islamitische hoek. Veel mensen zijn al gearresteerd wegens dit artikel, zoals bijvoorbeeld Kamlesh Tiwari, die is opgesloten nadat hij de profeet Mohammed de eerste homosexueel ter wereld noemde. Er zijn actiegroepen actief in India die de doodstraf eisen tegen Tiwari en een ieder die de profeet beledigt.

Indonesië

Indonesië heeft een strenge wetgeving met betrekking tot godslastering. Er staat een gevangenis van maximaal 5 jaar op. Ook wordt het begrip zéér ruim geïnterpreteerd in Indonesië. Artikel 156 van het Indonesische Wetboek van Strafrecht stelt strafbaar het opzettelijk en publiekelijk uiten van vijandige gevoelens, haat, minachting tegen religies met het doel mensen ervan te weerhouden die religie te volgen, of de religie te onteren.

Iran

Iran is misschien wel het meest theocratische land ter wereld. Het kreeg dan ook de hoogste score toebedeeld in het grondige rapport van USCIRF (United States Commission on International Religious Freedom) over godslastering in de wereld. Artikel één van de Grondwet van Iran dicteert dan ook: “De regeringsvorm van Iran is dat van een islamitische republiek, die door Iraniërs werd onderschreven op basis van hun langdurige geloof in de soevereiniteit van de waarheid en de rechtvaardigheid van de koran, in het referendum van 29 en 30 maart 1979, met de bevestigende stem van een meerderheid van 98,2% van de kiesgerechtigden, gehouden na de overwinnende islamitische revolutie onder leiding van Imam Khomeini.”

De islam mag in Iran niet worden beledigd, en op de belediging van Mohammed staat de doodstraf. In andere gevallen van godslastering kan men 5 jaar in het gevang worden gezet. De media mag onder meer geen atheïstische artikelen publiceren die vooringenomen zijn ten opzichte van de islamitische voorschriften.

Israël

Ontheiligen of verwoesten van religieuze plekken is in Israël strafbaar met een gevangenisstraf tot 3 jaar. Een gevangenisstraf van 1 jaar staat op belediging van religieuze gevoelens.

Italië

Artikel 724 van het Italiaanse Wetboek van Strafrecht stelt godslastering strafbaar met een boete van €51 tot €309. Artikel 402, 403, 404 stellen belediging van de staatsgodsdienst strafbaar met een gevangenisstraf van 1 tot 3 jaar. Je kunt ook worden opgesloten voor belediging van overige door de Italiaanse staat erkende godsdiensten, zij het minder lang.

Jemen

Islam is de officiële staatsgodsdienst in Jemen. Artikel 194 van het Wetboek van Stafrecht stelt een gevangenisstraf van maximaal drie jaar op het publiekelijk uiten van ridicule of afgunst ten aanzien van religie en daaraan verwante overtuigingen, gebruiken of stellingen. Godsdienstvrijheid en de vrijheid van meningsuiting worden in Jemen in grote mate beperkt. Niet-Religieuzen mogen niet in dienst treden van de overheid en wetten zijn in grote mate ontleend aan religieuze wetten of autoriteiten.

Jordanië

Godslastering ten opzichte van de islam of de profeet Mohammed is in Jordanië strafbaar met een gevangenisstraf van maximaal 3 jaar en een geldboete van 10,000-20,000 dinar.

Koeweit

De staatsgodsdienst van Koeweit is de islam. Artikel 2 van de Grondwet schrijft dan ook voor: “de staatsgodsdienst is islam, en islamitische sharia is de voornaamste bron van de wetgeving.” De wetgeving omtrent godslastering in Koeweit is echter wel genuanceerd in Koeweit. Met name het verkondigen van de superioriteit van een religie ten opzichte van een andere wordt als een strafbaar feit gezien. Ook als dit buiten de staat geschiedt kun je in het gevang belanden, tot maar liefst 7 jaar bij de eerste keer en het dubbele bij de tweede keer. Toch wordt er een voorbehoud gemaakt voor religieuze analyse op een “kalme en gebalanceerde toon” in bijvoorbeeld academische stukken. Ook de wetenschap en de kunst heeft te dezen een beschermde status. Het belachelijk maken van een religie (zonder de superioriteit van een andere te impliceren) levert een gevangenisstraf op tot 1 jaar. Dat staat in artikel 111 van het Wetboek van Strafrecht van Koeweit. 

N.B. Koeweit heeft een ingewikkelde wetgeving.

Maleisië

De staatsgodsdienst in maleisië is de islam. Andere religies mogen in vrede worden beoefend. Op godslastering staat een jaar gevangenisstraf of een boete, of beide.

Malta

Juli 2016 is op Malta godslastering afgeschaft. Daarvoor was het strafbaar met een gevangenisstraf van drie maanden.

Mauritanië

In Mauritanië kun je sinds 2014 weer de doodstraf krijgen voor afvalligheid, zoals blogger Cheikh Ould Mohamed M’Kheitir heeft ondervonden. Mensen die geen moslim zijn, worden belemmerd in het verwerven van de Mauritaanse nationaliteit, waardoor deze godslasteringswet effectief voor alle inwoners van Mauritanië geldt.

Oostenrijk

Ondanks de vrijheid van meningsuiting in Oostenrijk zijn meningsuitingen die religieuze sentimenten kwetsen strafbaar met een gevangenisstraf.  Dat regelt artikel 188 van het Wetboek van Strafrecht in Oostenrijk. De wet wordt ook volop gebruikt. In 2009 waren er twee veroordelingen, in 2010 en in 2011 ook nog een. Het kritiseren van Mohammed als pedofiel omdat zijn vrouw negen jaar oud was, werd twee keer bestraft. Opvallend genoeg werd ook een man veroordeeld omdat hij had gejodeld tijdens het grasmaaien. Zijn islamitische buurman vond dat het klonk als een imitatie van de Muezzin, de traditionele gebedsoproep vanaf de minaret.

Pakistan

Volgens USCIRF worden in Pakistan de meeste mensen ter wereld veroordeeld tot de doodstraf. De wetten spitsen zich toe op godslastering van de islam, koran en de profeet. Minderheden worden met name hard aangepakt en de de Ahmediyya mogen zichzelf geen moslim noemen. Pakistan is daarnaast erg actief voor de Organisatie van islamitische Samenwerking (OIS), die ijvert om godslastering wereldwijd te verbieden. Volgens een onderzoek van een Pakistaanse krant wil een meerderheid van twee derde (68%) wil de wet op Godslastering afschaffen, maar dit heeft politiek nog geen doorgang gevonden.

Polen

In Polen is godslastering strafbaar met een gevangenisstraf. Dat staat in het Poolse Wetboek van Strafrecht artikel 196. Je kunt een boete krijgen of een gevangenisstraf van maximaal 2 jaar wanneer je religieuze gevoelens beledigt in Polen.

Portugal

In Portugal is een religieuze belasting actief die niet-religieuzen benadeelt. Het IHEU spreekt van systematisch religieus privilege. Religieuze belediging is strafbaar met een gevangenisstraf van maximaal 1 jaar of een boete, volgens artikel 251 en 252 van het Portugese Wetboek van Strafrecht .

Qatar

Op godslastering staat in de staat Qatar een gevangenisstraf van maximaal 7 jaar en een geldboete.

Roemenië

Godslastering is in Roemenië niet strafbaar. Daarnaast schrijft de wet voor dat religie geen inbreuk mag maken op mensenrechten. De Nationaal Liberale partij wilde in 2011 nog een wet instellen tegen religieuze tolerantie, maar trok deze een maand later in. Toch kent Roemenië religieus privilege, staatsfinanciering van religieuze instellingen en belastingvoordelen.

Rusland

Naar aanleiding van o.a. de controverse rond de groep Pussy Riot, geldt er in Rusland een gevangenisstraf op godslastering. De wet werd aangenomen op 11 juni 2013. De dames van de groep werden veroordeeld tot 2 jaar werken in een gevangenis. Daarnaast worden religieuze instellingen door de Russische staat financieel bevoordeeld.

Saudi-Arabië

In Saudi-Arabië kun je tot en met de dood worden bestraft voor godslastering. De staatsgodsdienst is expliciet (Sunni) islamitisch. Er wordt shariarecht gesproken. Er zijn dan ook veel gevallen van zweepslagen als straf voor godslastering in Saudi-Arabië, zoals in het geval van de blogger Raif Badawi die in 2013 werd veroordeeld tot 1000 zweepslagen een boete van een miljoen rial en tien jaar gevangenisstraf.

Turkije

Het vijfde lid van artikel 261 van het Turkse Wetboek van Strafrecht stelt godslastering strafbaar met een gevangenisstraf van 1 tot 3 jaar. Voor kleinere vergrijpen is het minimum 6 maanden. De regering van Erdogan heeft een religieus reveil hoog in het vaandel staan.

Verenigde Arabische Emiraten

In de Verenigde Arabische Emiraten is godslastering strafbaar met een gevangenisstraf en een boete. Dat stelt artikel 312 van het Wetboek van Strafrecht.

Zwitserland

Er is een wet op godslastering actief in Zwitserland, die o.a. het belachelijk maken van iemands religieuze overtuigingen strafbaar stelt. Ook is strafbaar het ontheiligen van religieuze objecten. Het staat geregeld in artikel 261 van het Zwitserse Wetboek van Strafrecht. De straf is een geldstraf die niet langer dan 180 dagen kan duren. De hoogte hiervan is ons niet bekend.